मौल्यवान ठेवा जपणारे नागपूरचे मध्यवर्ती संग्रहालय

 

                              

 

नागपूरच्या वैभवात भर टाकणारी महत्त्वाची वास्तू म्हणजे मध्यवर्ती संग्रहालय.ब्रिटिश काळात मध्यभारतात निर्माण झालेल्या संग्रहालयापैकी सर्वात जुन व अग्रणी संग्रहालय म्हणून याचा लौकिक आहे.

 

नागपूरचे ब्रिटिशकालीन मुख्य आयुक्त सर रिचर्ड टेम्पल आणि शिक्षणतज्ज्ञ फादर रेव्हरंड हिस्लॉफ यांच्या पुढाकारान १८६३मध्ये हे संग्रहालय स्थापन झालं. स्वातंत्र्यपूर्व काळात ब्रिटिश शासनाच्या विविध विभागांतर्गत हे संग्रहालय नियंत्रित होत असे. स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतर मध्यप्रांत शासनाच्या शिक्षण विभागाकड हे नियंत्रण गेलं.तर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर राज्याच्या पुरातत्व विभागाकड ही जबाबदारी आली.

 

   या संग्रहालयात एकूण १० दालनांमध्ये दुर्मिळ ठेवा प्रदर्शित व संरक्षित करण्यात आला आहे. ब्रिटिश काळातच या संग्रहालयात  वस्तू संकलित करण्यात आल्या. ब्रिटिश अधिकारी,स्थानिक व्यक्ती आणि जमीनदार यांच्याकडून या वस्तू संग्रहालयास प्राप्त झाल्या.

 

    संग्रहालयात प्रवेश करताच निसर्ग इतिहास दालन इथ येणाऱ्यांचं डोलान स्वागत करत. इथ दुर्मिळ डायनासोरची हाड, भूगर्भीय प्रारुपातील खनिज, जीवाश्म प्रदर्शित करण्यात आली आहेत.

 

प्राणी,पक्षी व सरीसृप दालन या संग्रहालयाच खास आकर्षण आहे. इथ जलजिवही प्रदर्शित करण्यात आली आहेत.

 

चित्रकला दालनात व्यक्तिचित्र,रचनाचित्र,अमूर्तचित्र, निसर्गचित्र बघायला मिळतात. पुरातत्वदालनात विदर्भातील निवडक पुरातत्वीय उत्खननात प्राप्त वस्तू प्रदर्शित करण्यात आल्या आहेत. शस्त्र दालनात शस्त्रांचे विविध प्रकार बघायला  मिळतात. शिलालेख दालनात मौर्य ते मराठा कालखंडातील शिलालेख प्रदर्शित करण्यात आले आहेत. हस्तशिल्प दालनात भारताच्या वेगवेगळ्या भागातील हस्तशिल्प दिसून येते. सर्वार्थान सर्वांग सुंदर अस आदिवासी कला व संस्कृती दालना इथ भेट देणाऱ्यास आदिवासिंच्या समृद्धतेची ग्वाही पटवून देत. या संग्रहालयाला २०१३मध्ये दीडशे वर्ष पूर्ण झाली. या निमित्ताने उभारण्यात आलेल नागपूर वारसा दालन हे या संग्रहालयातील खास कोंदणच ठरलय.

 

 

                                                 0000