दरवर्षी राजधानी दिल्लीत थंडीची सुरुवात आणि प्रगती मैदानावर आयोजित होणारा आंतरराष्ट्रीय व्यापार मेळावा हे जोड समीकरण... देशातील विविध राज्यातून येणाऱ्या लघु व महिला उद्योजकांना या मेळाव्यास भेट देणाऱ्या देश विदेशातील ग्राहकांसमोर आपल्या वस्तू प्रदर्शन व विक्रीसाठी ठेवण्याची उपलब्ध होणारी नामी संधी... महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने उपलब्ध करुन देण्यात आलेल्या या संधीचे अनेक उद्योजक सोनं करताना दिसतात...
प्रगती मैदानावर कायमस्वरूपी उभारण्यात आलेल्या दालनात यावर्षी १४ ते २७ नोव्हेंबर दरम्यान खास उद्योजकांची भेट होते. त्यांची उद्योग क्षेत्रातील वाटचाल अनुभवता येते. यावर्षी हे व्यापारी मेळाव्याचे ३४ वे वर्ष आहे. या मेळाव्यात यवतमाळ येथील रजनी शिर्के यांची कशीदाकारी कलेच्या माध्यमातून उद्योग उभारणी व महाराष्ट्र शासनाच्या सहकार्याने या मेळाव्यातील त्यांचा सहभाग लक्षणीय ठरत आहे. येत्या महिन्याअखेर इटली येथे आयोजित आंतरराष्ट्रीय कला प्रदर्शनासाठीची त्यांची निवड देखील त्यांच्या कर्तृत्वाची जाणीव करुन देते. येत्या २९ नोव्हेंबर पासून इटलीतील मिलान येथे सुरु होत असलेल्या १९ व्या आंतरराष्ट्रीय हस्तकला विक्री प्रदर्शनात रजनी शिर्के या महाराष्ट्र लघु उद्योग विकास महामंडळाच्या वतीने सहभागी होणार आहेत.
महाराष्ट्र लघु उद्योग विकास महामंडळाने तयार केलेल्या महाराष्ट्र दालनात पुणे येथील विश्रामबाग वाड्याची प्रतिकृती असणाऱ्या भव्य प्रवेशदारातून आत प्रवेश करताच दालनाच्या तळ मजल्यावर स्टॉल क्रमांक ५ आहे. येथेच महिला उद्योजिका रजनी शिर्के यांची भेट झाली. या स्टॉलवर १० हजारांपासून ते २ लाख रूपयांपर्यंतच्या कलाकृती बघून आपसूकच त्यांच्या उद्योग वाटचालीबाबत जाणून घ्यावेसे वाटले. सुसंवादी शिर्के यांनी या उद्योगाचा प्रवास उलगडायला सुरुवात केली. महाराष्ट्र शासनाच्या लघुउद्योग विकास महामंडळाच्या मार्गदर्शन व प्रोत्साहाने आज स्वत: तयार केलेल्या वस्तू येथे सुरु असलेल्या आंतरराष्ट्रीय व्यापार मेळाव्यात देश-विदेशातील ग्राहकांसमोर शिर्के प्रदर्शित करीत आहेत. स्वत: सक्षम झालेल्या शिर्के यांनी किशोरी बचतगट आणि महाविद्यालयीन मुलींना कशीदाकारीच प्रशिक्षण देत त्यांनाही स्वावलंबी बनविले आहे.
रजनी शिर्के यांनी अतिशय अवघड समजल्या जाणाऱ्या कशीदाकारीला आपला छंद व नंतर जीवनचरितार्थाचे व समाजकार्याचे माध्यम बनविले. गणित विषयात एमएससीचे शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या शिर्के यांनी लग्नानंतर दाराशी चालून आलेली नोकरी नाकारत कशीदाकारी ही अवघड समजली जाणारी कला शिकण्याचा चंग बांधला. यजमान व कुटुंबीयांनी दिलेल्या प्रोत्साहन व सहकार्यामुळे आज त्यांचा उद्योग नावारूपाला आला. कशीदाकारी ही कला जीवंत ठेवून या कलेच्या माध्यमातून आपल्याप्रमाणे इतरही महिलांना सक्षम बनविण्याचा त्यांचा मानस प्रेरणादायी आहे.
विविध प्रकारच्या अनकुचीदार सुई, साजेशे रंगीत धागे आणि विणकामासाठी उपयोगी पडणारी माफक दरातील साधने या कलाकृती तयार करण्यासाठी लागतात, असे शिर्के सांगतात. मात्र कामातील सातत्य आणि संयम यांची गरज प्रतिपादन करताना एक पेंटीग तयार करण्यासाठी ४ महिने लागत असल्याचेही त्या अधोरेखित करतात. घरातील सर्व कामे आटोपून त्या दररोज ५ तास या कामासाठी देतात. स्वत:च्या कामाचा त्यांना योग्य मोबदलाही मिळतो.
ही कला जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचावी व या कलेच्या माध्यमातून आपल्यासारख्या अन्य महिलाही स्वावलंबी व्हाव्यात या संकल्पनेने त्यांच्या मनात घर केले होते. मग त्यांनी त्यास प्रत्यक्षात आणण्यासाठी महिला बचतगटांप्रमाणेच मुलींचा बचतगट अर्थात किशोरी बचतगटाच्या मुलींना कशीदाकारीचं प्रशिक्षण द्यायला सुरुवात केली. त्यातूनच या मुलींची आर्थिक बाजू सक्षम व्हायला मदत झाली. शिर्के यांनी यवतमाळ येथील सावित्री-ज्योती समाजकार्य महाविद्यालयातील मुलींनाही ‘कमवा आणि शिका' योजनेअंतर्गत कशीदाकारीचे प्रशिक्षण देऊन या कलेकडे व पर्यायाने उद्योगाकडे वळण्यास प्रोत्साहन दिले. मुलींना आर्थिक स्वरूपात कामाचा मोबदला मिळू लागला.
महाराष्ट्र दालनात ७५ स्टॉल्स उभारण्यात आले असून ९७ महिला उद्योजकांनी यात सहभाग नोंदविला आहे. येथे येणारे ग्राहक दालनाच्या स्टॉल क्रमांक ५ वर रजनी शिर्के यांनी तयार केलेल्या विविध पक्षी, प्राणी, फुले-झाडे, निसर्ग देखावे आणि व्यक्तिरेखांच्या कलाकृती बघण्याबरोबरच त्या विकत घेऊ शकतात. एका महिला उद्योजिकेची जिद्द, त्यास शासनाचे सहकार्य आणि तिची गरुड झेप, असा सकारात्मक बदल अनुभवून मीही कृतकृत्य झालो.
- रितेश मो. भुयार, उपसंपादक
No comments:
Post a Comment