अर्पानेट व्हाया इंटरनेटचा जागतिक प्रवास आता सोशल मीडियाच्या सुळसुळाटापर्यंत येऊन ठेपला आहे. सातासमुद्रापार असलेली आपली व्यक्ती थेट व्हिडियो कॉल किंवा व्हॉईसकॉलद्वारे हुबेहूब समोर येत असल्याने जग खऱ्या अर्थाने एक मोठ खेडं झाल्याची अनुभूती येत आहे. भारतातही साधारणत: २०१० पासून बेसीक मोबाईल,अँड्रॉइड ,स्मार्टफोन आदींच्या माध्यमातून माहितीचा मोठा खजीनाच सर्व सामान्यांच्या हातात आला आहे. हे सर्व छान छान होत असताना एखादी व्यक्ती आपल्याशी संवाद साधत असताना आपण तिच्याकडे लक्ष न देता मोबाईलमध्ये डोक खुपसन्याच्या ‘फबिंग’ या आज्ञावलीचाही जन्म झाला आहे. फबिंग संस्कृती आता जागो-जागी दिसून येत आहे. खेडयाची प्रचिती घेणारे जग आता मार्शल मॅकलोहन या संवादशास्त्राच्या अभ्यासकाने वर्तवलेल्या “आदिम संस्कृती प्रारुपा”कडे तर जाणार नाही ना ! ही शंका उपस्थित होण्यापर्यंत पोचली आहे.
मानवी समाज जस-जसा विकसित होतो तस-तसा या बदलानुरुप नव-नवे भाषिक परिमाणही घेवून येत असतो. “फबिंग” हा भाषिक आविष्कारही त्याचाच एक भाग होय. माहिती व तंत्रज्ञान क्षेत्राने मानवी जीवन व्यापून टाकले आहे. “कराग्रे वसते लक्ष्मी,करमध्ये तू गोविंदम् , प्रभाते कर दर्शनम्” हा श्लोक म्हणत बिछान्याहून दिवासाची सुरुवात होण्याचा काळ बदलून आता “करमध्ये तू मोबईलम्” अशी झाली असून त्यावर (मोबाईल) सकाळपासूनच सर्फींगने जागा घेतली आहे.
चर्चेचा मूळ विषय “फबिंग” हा आहे. बहुतेकदा घर, सार्वजनिक ठिकाणं,कार्यालयात असे चित्र दिसून येते की, एक व्यक्ती दुसरीला काही सांगत असते मात्र दुसरी व्यक्ती मोबाईलमध्ये डोक खुपसून बसलेली असते आणि एखाद्या गवय्याचे गाने ऐकताना दर्शक विंगेत कानात बोट घालून “गाओ बेटा गावो” म्हणणारे प्रेक्षक असावे, असाच प्रतिसाद जणू ते संबंधित व्यक्तीला देत असतात. (मुळात प्रतिसाद शून्यच असतो तो)
मोबाईलवरच आपले व्यावसायिक व कार्यालयीन कामे आल्याने त्यात डोकावने ही अपरिहार्यता असली तरी माणसाने माणसाचे किमान ऐकूण घ्यावे अशी आर्जव करणारा दुर्बल माणूसही जागो जागी दिसून येत आहे. "माणूस दया मज माणूस दया ही भिक मागता हरी दिसला.."अशी स्थिती राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज आपल्या भजनातून मांडतात तर आज या माणसाने निदान दुसऱऱ्या माणसााला प्रतिसाद तरी दयावा या नवीन हाकेपर्यंत येवून पोचला आहे.
दोन व्यक्तीमधील संवादाचा सेतू हा भाषेच्या माध्यमातून होतो. माणसाच्या उत्क्रांतीच्या काळातील पहिल्या टप्प्यात तो खाना खुणांनी सांकेतिक संवाद साधायचा. मग त्याने लेखणीतून आपले मत इतरांपर्यत पोहचवून संवाद साधला. प्रिंटींगच्या शोधाने लेखकाचे मत समाजातील मोठया घटकांपर्यंत पोचले. संवादाच्या माध्यमांच्या विकासात रेडियो,टेलिफोन ,टिव्ही,इंटरनेट असा हा प्रवास अधिक जोरकसपणे सुरु असताना आता संवादाच्या उच्च शिखरावर सोशल मीडिया, आर्टीफिशीयल इंटेलिजन्स पर्यंतचा हा प्रवास विविध प्रश्नही सोबत घेवून आला आहे. कोणसही कल्पना नसलेले सायबर भामटे काही सेकंदात जनतेचे बँक खाते रिकामे करीत आहेत. नव माध्यमांच्या आधारेच कल्पक पण अकल्पनीय गुन्हे घडण्याचे सर्रास प्रकारही पदोपदी बघण्यास मिळताहेत. आणि आता संवादाचा हा प्रवास आपापसातील शुष्क होत चाललेल्या संवादापर्यंत अर्थात “फबिंग” पर्यंत आला आहे.
“फबिंग” हा मानवी समाजाला सतर्क करण्याचा संकेत आहे जर तो आज आम्हाला कळला नाही तर मार्शल मॅकलोहन यांनी वर्तवलेल्या “आदिम संस्कृती प्रारुपा”ची अर्थात माणूस आदिमानवाप्रमाणे न बोलणारा व केवळ हाताने खुनाकरून संवाद साधणारा बनु नये म्हणजे मिळवल! चला तर मग आपण स्वत:ला व आपल्या आजुबाजुच्या लोकांना फबिंगच्या विळख्यातून बाहेर काढुया व संवादाचे सक्रीय वाहक बनुया!
0000000
No comments:
Post a Comment